Droge kost voor natte geschiedenis

ABC van onderzoek naar schepen en schippers

Eerder gepubliceerd door Dit e-mailadres is beschermd tegen spambots. U heeft JavaScript nodig om het te kunnen zien. in Bokkepoot 194 (A t/m F)

Wat vertelt het Kadaster me over mijn schip? Kan ik wat lezen uit het Europanummer? Wat betekent dat rare nummer op de zijkant van mijn schip? Waar komt die schippersfamilie vandaan? Wat vervoerde mijn schip? Zijn er nog werfarchieven? De antwoorden op deze vragen brengen de geschiedenis van je schip tot leven en helpen mogelijk bij de restauratie. Dit overzicht van bronnen kan je helpen je zoektocht te richten.

Ga naar: A B C D E F

Archieven

De archieven zijn georganiseerd als het landsbestuur, dus archieven op Rijksniveau met een afdeling per provincie (zie de lijst), provinciale archieven, gemeentelijke archieven en soms ook nog lokale archieven. Voorbeelden daarvan zijn het Regionaal Archief Tilburg waar de (oude) archieven van Tilburg en omringende dorpen zijn opgeslagen en het Achterhoeks Archief, dat de archieven van Aalten, Berkelland, Bronckhorst, Doetichem, Oost Gelre, Montferland, Oude IJsselstreek en Winterswijk, Recreatieschap Achterhoek-Liemers, Regio Achterhoek, Wedea en Hameland bevat. Verder beheren dit soort instellingen de archieven van kerkgenootschappen, bedrijven, verenigingen, families, personen en huizen. De algemene archiefwebsite biedt een overzicht van de archieven voor historisch onderzoek. Dat is erg veel, dus een bepaalde richting om te zoeken is wel essentieel.
Het Rijksarchief heeft de hoofdvestiging in Den Haag.

Het archief in de provincie
Groninger Archieven
Tresoar
Drents Archief
Historisch Centrum Overijssel
Nieuw Land Erfgoedcentrum Flevoland
Gelders Archief
Het Utrechts Archief
Noord-Hollands Archief
Nationaal Archief
Zeeuws Archief
Brabants Historisch Informatie Centrum
Regionaal Historisch Centrum Limburg

Zoek bijvoorbeeld op de term ‘scheepswerf’ bij Tresoar (Friesland) en dat geeft 1000 hits, zoals krantenartikelen, maar ook boeken en archieven. Geduld is een schone zaak.
De websites van deze archieven zijn overigens een chaos: iedere website is anders, niets is gestandaardiseerd en je zoekt je suf. Aan de verschillen in naamgeving is dat al te zien. Bovendien werken de sites niet probleemloos met elke browser.
Verder zijn er nog veel meer archieven op verschillende gebieden zoals het (digitale) archief van de Koninklijke Bibliotheek, waar bijvoorbeeld oude kranten kunnen worden gevonden (zie Kranten).

(Terug naar de top van dit artikel)

Bevolkingsregister

Het bevolkingsregister is een systeem van bevolkingsboekhouding waardoor inzicht ontstaat in de omvang en samenstelling van de bevolking van een land. Per 1 januari 1850 kregen de gemeenten de wettelijke plicht om een doorlopende bevolkingsregistratie bij te houden. Bevolkingsregisters van gemeenten geven, naast het adres en de gezinssamenstelling, het beroep van de ingeschrevenen. Ook staat vermeld of een schippersgezin aan boord woont. Je kunt dan bijvoorbeeld zien dat kinderen uitgeschreven worden om naar het internaat te gaan. Soms staat de naam van het schip vermeld als de schipper aan boord woont. Het bevolkingsregister legt vast waar iemand woont (het beroep is maar bijzaak) en daarom kan het register achter lopen bij de werkelijkheid. Verhuist iemand bijvoorbeeld zijn leven lang niet, dan zal de registratie niet bijgewerkt worden. Tegenwoordig heet dit bevolkingsregister de Gemeentelijke Basis Administratie (GBA). Oude, handgeschreven bevolkingsregisters zijn in de archieven te vinden, vaak op microfiche.

(Terug naar de top van dit artikel)

Bibliotheek

Zie Literatuur

(Terug naar de top van dit artikel)

Burgerlijke stand

In de registers van de Burgerlijke Stand wordt iemands burgerlijke staat opgenomen. Hieronder valt wanneer iemand geboren, overleden, getrouwd en (eventueel) gescheiden is. Ook wordt het geregistreerd partnerschap sinds de invoering ervan in 1998 bijgehouden. In 1811 werd in Nederland de door Napoleon ingevoerde Burgerlijke Stand in het hele land ingevoerd. De akten van de burgerlijke stand (geboorte, huwelijk, overlijden) geven niet alleen de genealogische informatie, maar vermelden ook het beroep van betrokkenen. De levensgeschiedenis van een schipper en zijn gezin zijn zo te reconstrueren. Een voorbeeld daarvan is de geboorteplaats van de schipperskinderen, als het om families gaat die aan boord wonen. Dat geeft een idee van het vaargebied van de schipper en zijn schip. Deze gegevens worden met grote inzet gedigitaliseerd en zijn via internet te raadplegen. Controleer wel even of alle gegevens al zijn verwerkt. De toegang tot de digitale gegevens wordt meestal aangegeven met de term ‘digitale stamboom’. Het Genlias project moet de gegevens landelijk ontsluiten. Er zijn beperkingen, want geboortedata worden formeel pas na 100 jaar openbaar en overlijdensgegevens na 50 jaar. Voor actuelere gegevens moet je bij de gemeente zelf zijn.

Hagenaar de Hoop in de Belgische Kempen met achterop de schipper Jan van der Dussen (1899) met zijn zoon Cor (1928) op zijn knie. Schippersvrouw Jannigje Groeneveld staat in het schuifluik (ca. 1932). Collectie C. van der Dussen, Stadskanaal.

(Terug naar de top van dit artikel)

ENI

European Number of Identification; een achtcijferig scheepsidentificatienummer ter vervanging van het zevencijferige Europanummer. Het is gelijk aan het Europanummer voorafgegaan door een 0 (nul). (zie ook Europanummer)

(Terug naar de top van dit artikel)

Europanummer

Het Europanummer is gebaseerd op het brandmerk (zie Kadaster), voorafgegaan door het nummer van het kantoor van teboekstelling. Ons schip bijvoorbeeld is gebrandmerkt 12 B Heerenv 1930 en krijgt dus als Europanummer het driecijferige kantoornummer van Heerenveen (324) plus het volgnummer aangevuld tot 4 cijfers (dus 0012) en sinds 2007 voorafgegaan door een ‘0’ om er (naar Europese norm: zie ENI) 8 cijfers van te maken, dus 03240012. Nieuw ingeschreven Nederlandse schepen krijgen altijd 023 als kantoornummer, het nummer van Rotterdam. Zo kun je dus met het Europanummer je schip in de liggers van het Kadaster terugvinden en het brandmerk reconstrueren of andersom. (Krijgt je schip een Certificaat van Onderzoek, dan krijgt het trouwens een ENI-nummer.)

(Terug naar de top van dit artikel)

Forum

Een mogelijkheid, die alleen internet biedt, is het Forum. De LVBHB website biedt die optie. Je kunt er met anderen via internet discussiëren, maar ook inlichtingen vragen en oproepen plaatsen. Een gespecialiseerde site voor de scheepvaart, www.kustvaartforum.com, heeft een speciale groep onder het Binnenvaartforum genaamd ‘Foto’s en/of gegevens van schepen gezocht’.

(Terug naar de top van dit artikel)

Foto’s

Het lijkt alsof alle oude foto’s zo onderhand wel zijn gepubliceerd, maar er zijn bij nakomelingen van schippers toch nog vaak oude familiefoto’s bewaard gebleven. Uit ondervinding weet ik dat de eigenaar van de foto zich meestal niet realiseert dat er een interessant schip gefotografeerd is. Het gaat hem of haar om de familie, maar er kunnen juweeltjes van scheepsfoto’s bij zitten. Zie mijn artikel over ‘maandag wasdag’ (Bokkepoot 190).

Het gezin van schipper Toon de Geus (met knecht) aan boord van de Sterre der Zee. Een mooi voorbeeld van een familiefoto die tegelijk een mooie scheepsfoto is. Collectie D. de Geus, ’s Gravenmoer.

Bijna alle archieven hebben tegenwoordig hun foto’s op internet geplaatst. Zoek bijvoorbeeld in het Drents archief op het trefwoord ‘Scheepvaart’ en je vindt 1616 foto’s. Kleine kans natuurlijk dat je eigen schip daar bij zit, maar wel mooi om het vaargebied van je schip te illustreren. De resolutie is vaak belabberd en er rust soms auteursrecht op. Je kunt de foto’s kopen, analoog of digitaal, maar de prijzen zijn hoog.
De Vereniging De Binnenvaart heeft ook een grote fotocollectie, die lang niet volledig digitaal beschikbaar is. Een tochtje naar Dordrecht, waar hun collectie op de duwboot Siegfried is opgeslagen, zou nuttig kunnen zijn.

(Terug naar de top van dit artikel)

Suggesties en aanvullingen zijn welkom. Mail naar de Bokkepootredactie of naar de webredactie, ook voor vragen.